Perenboomgaard

Onze perenboomgaard bestaat uit bomen van oude perenrassen uit diverse streken van Nederland en omliggende landen. De Nederlandse rassen hebben namen als de Winterrietpeer, Kleipeer, Trosjespeer, Avezaath Kapel, Zwijndrechtse Wijnpeer of Vale IJsbout. Buitenlandse herkomst klinkt door in aansprekende namen als Beurré de Mérode, Beurré Alexandre Lucas, Beurré Hardy,Verdi, Gieser Wildeman, Bonne Louis d’Avranches of Clapp’s Favourite.

De rassen variëren in smaak, gebruik en tijd waarin ze rijp zijn. Op informatieborden die bij de boomgaard staan, kun je meer over de diverse rassen lezen. Veel van deze perenrassen bestaan al meer honderd jaar. De perenboomgaard zelf heeft een geschiedenis die vroeg in de ‘de vorige eeuw begint.

Bonne Louis d'Avranches foto2

 

Geschiedenis

In het midden van de jaren ’30 in de vorige eeuw verhuisde de familie Tilleman vanuit Wageningen naar de Korenmaat om er een gemengd bedrijf met veeteelt, akkerbouw en fruitteelt te beginnen. Het stuk land waar nu de perenboomgaard staat, was destijds een stuk onland. Er groeide vooral riet en het stond ’s winters gedeeltelijk onder water. Omdat er greppels waren, nam de familie aan dat het al eerder  in gebruik was geweest als cultuurgrond, maar dat het in onbruik was geraakt.

Met behulp van een werkverschaffingsproject voor 10 werkloze mannen werd het riet verwijderd, de sloten opgeschoond en alles met de hand omgespit. Ondanks het hardnekkig terugkeren van het riet werd er de eerste jaren haver verbouwd. In 1939 heeft de familie Tilleman er een perenboomgaard geplant met ongeveer tien verschillende rassen hoogstam-peren. Vanwege de hoogte van de bomen kon er ook vee geweid worden in de bongerd, een andere naam voor boomgaard.

Een nieuwe boomgaard 

De in 1939 aangeplante boomgaard heeft het bijna 75 jaar volgehouden. Vanwege deze leeftijd en door veranderingen in de grondwaterstand stierven de bomen af. Het natuurcentrum heeft samen met de dienst Stadsbeheer gekeken naar de mogelijkheden om de bongerd nieuw leven in te blazen.

Een eerste idee was om de grond te gaan onderbemalen. Dan zouden de oude bomen kunnen blijven staan. Maar door deze onderbemaling zou er water vanaf het moeras aan de andere kant van de dijk richting de bongerd kunnen gaan stromen en het probleem verergeren i.p.v. oplossen. Daarnaast bleken de oude bomen te oud en te ver aangetast te zijn om nog te kunnen herstellen. Daarom is besloten om de oude perenboomgaard te rooien, het perceel op te hogen en een nieuwe hoogstamboomgaard aan te planten.

Werkzaamheden

In de winter van 2012 zijn de laatste 30 van de ooit 70 perenbomen omgezaagd. Het stamhout is verkocht aan een liefhebber, die er vloerdelen van heeft gemaakt. De dikke takken zijn verwerkt tot brandhout en verkocht. Het dunne takkenhout is verwerkt op de diverse takkenwallen op De Korenmaat, waar allerlei kleine dieren zich in kunnen verschuilen.

In de zomer erna zijn de stobben, de wortelstompen, gerooid. Het perceel is omgespit en met een diepwoeler bewerkt. Daarna is vanuit de Schuytgraaf 4.000 m3 lichte klei aangevoerd, waarmee het perceel 70 cm. is opgehoogd. Er zijn nieuwe greppels gemaakt. Hoewel we deze in de huidige manier van landbouw niet meer gebruiken, hebben we hiervoor gekozen vanuit cultuurhistorische overwegingen. Hiermee blijft een belangrijk element van de oude boomgaard bewaard. Na de grondwerkzaamheden is het perceel ingezaaid met weidegras en zijn de omheiningen hersteld.

Het plantplan is gemaakt door Bernard Witteveen, expert op het gebied van fruitbomen en inwoner van de wijk Rijkerswoerd. Bij het planten van de bomen is rekening gehouden met de rassen uit de oude boomgaard, met kruisbestuivingsmogelijkheden en met de oogstperiode van de verschillende rassen.

Op 21 november 2012 zijn de nieuwe perenbomen geplant in samenwerking met een groep vrijwilligers van het bedrijf Aliander. Er zijn in totaal 63 bomen van 17 verschillende oude rassen geleverd en van plantadvies voorzien door boomkwekerij de Batterijen uit Ochten. Veel andere werkzaamheden zijn in eigen beheer gedaan door medewerkers van het werkproject De Korenmaat van SIZA en het personeel van het natuurcentrum.

 

Korenmaat perenbongerd 20150119_FAM1796

Bijzonderheden

Tijdens het oogstfeest op 27 september 2013 is de boomgaard feestelijk geopend met medewerking van kinderen van basisschool de Opmaat. Langs de boomgaard is een rondgaand pad aangelegd. Om de boomgaard volop te beleven, staan er rondom informatiepanelen met weetjes over de diverse perenrassen.

Kinderen van basisschool de Piramide en de Parcivalschool hebben nestkasten gemaakt. Een boomgaard is een goede nestplaats voor veel vogels. De nestkasten helpen daarbij. Ze zijn op verschillende plekken in en rond de bongerd opgehangen.

Bij de ingang van de boomgaard staat een kunstwerk van kunstenares Marjolijn Markink: Een pauw die uit de stam van één van de perenbomen uit de oude bongerd is gemaakt. De staartveren zijn gemaakt van flexibele staaldraad, zodat ze bewegen in de wind. De ‘ogen’ op de staartveren komen uit het hout van verschillende bomen uit de oude boomgaard. De pauw symboliseert hoe trots we zijn op onze nieuwe perenboomgaard, terwijl het gebruikte hout herinnert aan de oude bongerd.

 

Stadsboerderij De Korenmaat is onderdeel van Natuurcentrum Arnhem